Μάϊος 1916, η παράδοση του Δ΄Σώματος Στρατού και οι Έλληνες αιχμάλωτοι στην Γερμανία

 Η διένεξη του βασιλιά Κωνσταντίνου με τον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο οδήγησε στον «Εθνικό Διχασμό».

Πηγή της διαφωνίας τους ήταν η συμμετοχή της Ελλάδας στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Αιτία ήταν οι εξαρτήσεις των δυο πολιτικών παραγόντων από ξένες δυνάμεις.

Από τη μία ο Βενιζέλος προσδοκούσε τη συμμαχία με την «Τριπλή Αντάντ» (Γαλλία, Μεγάλη Βρετανία και Ρωσία) και από την άλλη ο βασιλιάς Κωνσταντίνος την ουδετερότητα.

Την Άνοιξη του 1916, στην κορύφωση του Εθνικού Διχασμού, η Κυβέρνηση Σκουλούδη αποφάσισε την παράδοση της οχυρωματικής γραμμής του Ρούπελ στις Γερμανοβουλγαρικές δυνάμεις.

Ενισχύστε το militaire.gr ,δείτε γιατί ΕΔΩ

Η παράδοση του Ρούπελ οδήγησε στη Β΄ Βουλγαρική Κατοχή της Ανατολικής Μακεδονίας.

Το ελληνικό Δ΄ Σώμα Στρατού με απόφαση του διοικητή του Ιωάννη Χατζόπουλου, αποφάσισε αντί να αιχμαλωτιστεί από τους Βουλγάρους, να παραδοθεί εθελοντικά στους Γερμανούς.

Έτσι ολόκληρο το Σώμα (που αποτελούνταν από περίπου 7.000 αξιωματικούς και οπλίτες) ξεκίνησε από τη Δράμα, με προορισμό το στρατόπεδο της πόλης Γκέρλιτς της Γερμανίας.

Από την ηγεσία του εγκαταλελειμμένου στην τύχη του Σώματος, προκρίθηκε τότε αυτόβουλα η Γερμανία ως τόπος κατ’ ευφημισμό «φιλοξενίας», προκειμένου να αποφευχθεί την τελευταία στιγμή η επώδυνη βουλγαρική αιχμαλωσία.

Για την ιστορία πρέπει να αναφερθεί ότι, εάν εξαιρέσουμε τη μερίδα των φιλοβασιλικών και φιλογερμανών αξιωματικών, που απολάμβανε προνόμια (γιατί η μειονότητα των βενιζελικών αξιωματικών υπέστη στη Γερμανία άγριες διώξεις), οι στρατιώτες υπέφεραν επί μακρόν το μαρτύριο των στερήσεων, της ελλιπούς διατροφής και του αφόρητου κρύου στις παράγκες του στρατοπέδου, με αποτέλεσμα να χάσουν τη ζωή τους 400 περίπου άτομα, τα περισσότερα από φυματίωση.

Η ΑΠΟΔΡΑΣΗ ΤΩΝ ΓΕΝΝΑΙΩΝ

Έτσι άρχισε η μεγάλη πορεία του Δ΄ Σώματος προς την Γερμανία, με ένα μακρύ σιδηροδρομικό ταξίδι, που ξεκίνησε από τον Σιδηροδρομικό σταθμό της Δράμας.

Όμως, στην πορεία των Ελλήνων στρατιωτών προς την Δράμα, περίπου 3.000 αξιωματικοί και στρατιώτες, που, όπως προαναφέραμε, δεν ανέχθηκαν αυτήν την ιδιότυπη παράδοση και αιχμαλωσία τους, με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Χριστοδούλου, κατόρθωσαν και αυτομόλησαν, άλλοι με βάρκες και πλοιάρια προς την Θάσο και από εκεί προς Θεσσαλονίκη για να ενωθούν με τα στρατεύματα της Εθνικής Άμυνας και άλλοι προς τα γύρω βουνά για να κρυφτούν και να φθάσουν μέσα από ορεινά περάσματα στην Θεσσαλονίκη.

Αυτοί οι στρατιώτες αποτέλεσαν αργότερα τον πυρήνα της αξιόμαχης Μεραρχίας Σερρών, που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στο Μακεδονικό Μέτωπο και πολλοί από αυτούς έπεσαν στο πεδίο της τιμής.

Για την μεταφορά από την Δράμα στο Γκαίρλιτς χρησιμοποιήθηκαν 10 αμαξοστοιχίες, που ταξίδευσαν μέσω Βουλγαρίας.

Το ταξίδι κράτησε 12 μέρες και μετακινήθηκαν συνολικά 6.100 στρατιώτες, 430 αξιωματικοί, άνδρες της χωροφυλακής από την Ανατολική Μακεδονία και την Φλώρινα, στρατιωτικοί υπάλληλοι, 93 γυναίκες αξιωματικών και 5 παιδιά.

Έτσι ο συνολικός αριθμός των Ελλήνων που αναχώρησαν για την Γερμανία έφθασε περίπου τις 7000.

Ο ίδιος ο Κάϊζερ έδωσε εντολή να γίνει επίσημη υποδοχή στους Έλληνες, παρά την αντίθετη άποψη του Χατζόπουλου.

Στο μεταξύ στο Γκαίρλιτς οι προετοιμασίες κορυφώνονταν.

Η πόλη φόρεσε τα καλά της για να καλωσορίσει τους «Έλληνες φίλους».

Για τους Γερμανούς ήταν τα «παιδιά» του βασιλιά Κωνσταντίνου, γαμπρού του δικού τους Κάϊζερ.

Η γερμανική αυτή πόλη γέμισε ελληνικές σημαίες.

ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΘΛΙΟΤΗΤΕΣ

Η παρουσία των 7.000 περίπου Ελλήνων στο μακρινό Γκαίρλιτς της Σιλεσίας, μιας πόλης με 90.000 πληθυσμό ήταν εμφανής.

Μια  εφημερίδα σε ρεπορτάζ της έγραψε χαρακτηριστικά:

«Οι Έλληνες αξιωματικοί έχουν λέσχη, στην οποία τρώγουν και περπατούν στους δρόμους της πόλης με σταθερό βήμα, σαν να είναι στην πατρίδα τους. Κάνουν τις προμήθειές τους ακολουθούμενοι από έναν στρατιώτη, ο οποίος κρατάει τα πακέτα.

Το ευγενές και αρειμάνιο παράστημά τους κάνει εξαιρετική εντύπωση.

Το βράδυ ολόκληρη η ελληνική φρουρά βγαίνει στον δρόμο.

Θα μπορούσε κανείς να πιστέψει, ότι βρίσκεται σε κάποια ιταλική πόλη, στην Βερόνα για παράδειγμα, όπου μετά το δείπνο οι δρόμοι είναι γεμάτοι στρατιώτες.

Είναι συμπαθητικό», παρατηρεί ο δημοσιογράφος.

Πίσω, όμως, από την βιτρίνα τα πράγματα δεν ήταν και τόσο ειδυλλιακά.

Ενώ οι Έλληνες αξιωματικοί απολάμβαναν πολλά προνόμια, η διαμονή των απλών στρατιωτών και υπαξιωματικών στο στρατόπεδο, -που βρισκόταν στην ανατολική όχθη του Νάϊσε (στο σημερινό Ζγκόρζελετς)- δεν ήταν ευχάριστη.

Πειθαρχία, στρατιωτικές ασκήσεις και διατροφή, όχι καλή.

Οι κακές συνθήκες διαβίωσης και το υγρό και βαρύ κλίμα γρήγορα έφεραν αρρώστιες.

Πολλοί αξιωματικοί και στρατιώτες προσβλήθηκαν τότε από φυματίωση και αργότερα ήρθε και η θανατηφόρα ισπανική γρίπη.

Περίπου 400 στρατιώτες και αξιωματικοί υπολογίζεται, ότι πέθαναν στο Γκαίρλιτς και σε διάφορα άλλα μέρη της Γερμανίας, όπου είχαν βιαίως μεταφερθεί αργότερα πολλοί για να εργασθούν στα εργοστάσια, ορυχεία και σε αγροτικές εργασίες.

ΕΡΩΤΕΣ ΚΑΙ ΓΑΜΟΙ

Ο βαρύς χειμώνας 1916-1917 προκάλεσε πολλές δυσαρέσκειες στον τοπικό γερμανικό πληθυσμό, που ενώ άρχισε να υποφέρει από τις συνέπειες του πολέμου, έβλεπε τους Έλληνες αξιωματικούς να παίρνουν τον μισθό τους, να αδειάζουν τα καταστήματά τους και να αυξάνονται οι τιμές.

Αλλά και το σουλατσάρισμα των Ελλήνων δεν δημιουργούσε καθόλου φιλικά συναισθήματα.

Ιδιαίτερα οι αντιζηλίες δεν άργησαν να έρθουν από την αποδοχή των Ελλήνων και τα ερωτικά αισθήματα που προκαλούσαν στις Γερμανίδες. Με την έλλειψη Γερμανών αντρών, λόγω του πολέμου, οι δικοί μας έκαναν θραύση στον γυναικείο πληθυσμό της πόλης. Αγγελίες στην εφημερίδα του τύπου

«Ενοικιάζεται δωμάτιο από μόνη νεαρά κυρία εις αξιοπρεπήν νεαρόν κύριον» προκαλούσαν τρικυμίες στους Γερμανούς γηγενείς.

Άρχισαν και οι αρραβώνες, οι οποίοι οδήγησαν σε μικτούς γάμους.

Πολλά ζευγάρια μικτά από Έλληνες και Γερμανίδες, έμειναν δια παντός στο Γκαίρλιτς.

Στο Ελληνικό στρατιωτικό νεκροταφείο της πόλης 270 στρατιώτες άφησαν την ανάμνηση της παρουσίας τους εκεί. Τον Απρίλιο του 1918 πέθανε και ο συνταγματάρχης Χατζόπουλος, στην κηδεία του οποίοι παρέστη και εκπρόσωπος του Κάϊζερ.

Ο θάνατός του προξένησε απέραντη θλίψη στους Έλληνες στρατιώτες και αξιωματικούς του.

Η ΕΧΘΡΑ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΚΑΙ Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Οι σχέσεις της Γερμανικής στρατιωτικής διοίκησης και των Ελλήνων, όσο περνούσε ο καιρός γινόντουσαν και πιο εχθρικές.

Οι Γερμανοί απαίτησαν από τους στρατιώτες να συμμετέχουν σε αγροτικές ασχολίες και με την βία πολλοί από αυτούς διασκορπίστηκαν από την Κολωνία μέχρι και το Μπρέσλαου σε πολεμικές βιομηχανίες, ορυχεία, εργοστάσια και αλλού.

Την Άνοιξη του 1918 οι σχέσεις μεταξύ των Γερμανών και των Ελλήνων στο Γκαίρλιτς  επιδεινώθηκαν από την παρουσία της αναδιοργανωμένης ελληνικής μεραρχίας στον ελληνικό στρατό του Μακεδονικού Μετώπου.

Όταν σταμάτησε ο πόλεμος, στα τέλη του 1918, και γύρισαν από το μέτωπο στο Γκαίρλιτς οι Γερμανοί στρατιώτες, πολλοί από αυτούς βρέθηκαν προ οδυνηρών εκπλήξεων, καθώς οι γυναίκες τους είχαν δημιουργήσει ερωτικούς δεσμούς με Έλληνες.

Έτσι, όπως ήταν αναμενόμενο, δημιουργήθηκε μεγάλο μίσος ανάμεσα στους Γερμανούς στρατιώτες και τους Έλληνες και το οξύμωρο ήταν, ότι ενώ οι Γερμανίδες στη πόλη αγαπούσαν τους Έλληνες, οι Γερμανοί τους μισούσαν.

Η απογοήτευση των Ελλήνων από την συμπεριφορά των Γερμανών ήταν εμφανής.

Τελικά, μετά από διαπραγματεύσεις, άρχισε η απέλαση, που ολοκληρώθηκε όταν και οι τελευταίοι 600 Έλληνες στρατιώτες αναχώρησαν με προορισμό την Ελλάδα.

Με την συνοδεία Αμερικανών αξιωματικών, που εκπροσωπούσαν τους νικητές συμμάχους, μεταφέρονται τον Φεβρουάριο του 1919 από το Γκαίρλιτς στο Φιούμε της Ριέκα σιδηροδρομικώς και από εκεί με πλοίο στην Ελλάδα.

Πολλοί, μάλιστα, κατόρθωσαν και πήραν μαζί τους τις Γερμανίδες γυναίκες τους και τα παιδιά τους. Δυστυχώς, όμως, και στην Ελλάδα αντιμετώπισαν δυσάρεστες καταστάσεις.

Η υποδοχή τους στην Βενιζελική Ελλάδα δεν ήταν και τόσο φιλική. Συνέβησαν μάλιστα σε βάρος τους και πολλά έκτροπα, από τους βενιζελικούς.

Οι απλοί στρατιώτες και υπαξιωματικοί πήγαν στα σπίτια τους, ενώ οι αντιβενιζελικοί αξιωματικοί πέρασαν στρατοδικείο και καταδικάστηκαν.

Οι οκτώ από αυτούς,  στη ποινή του θανάτου.

Όμως, οι θανατικές αυτές καταδίκες δεν εκτελέστηκαν, ενώ άλλοι, που φυλακίστηκαν στην Κρήτη και σε άλλα νησιά, απελευθερώθηκαν λίγους μήνες αργότερα.

Η κατάσταση άλλαξε προς το καλύτερο για τους στρατιώτες και τους αξιωματικούς του Γκαίρλιτς με την εκλογική ήττα του Βενιζέλου το 1920 και την επαναφορά του Κωνσταντίνου στον θρόνο.

Οι αξιωματικοί που τιμωρήθηκαν από το βενιζελικό καθεστώς, αποκαταστάθηκαν, πήραν προαγωγές και πήγαν στο Μέτωπο της Μικράς Ασίας, το οποίο ήταν ήδη σε πλήρη ανάπτυξη.

Από το σύνολο των 7000 περίπου Ελλήνων του Γκαίρλιτς περισσότεροι από 200  παρέμειναν τελικά και εγκαταστάθηκαν μόνιμα στο Γκαίρλιτς. Πολλοί από αυτούς σπούδασαν και προόδευσαν επιστημονικά και επαγγελματικά, παντρεύτηκαν και δημιούργησαν εκεί οικογένειες ενώ κάποιοι άλλοι δραστηριοποιήθηκαν με επιτυχία επαγγελματικά, σαν ελεύθεροι επαγγελματίες.

Το 1921 ιδρύθηκε ο «Ελληνικός Σύνδεσμος Γκαίρλιτς», που διαλύθηκε αργότερα με την άνοδο του Χίτλερ στην εξουσία.

Μάλιστα πολλοί Έλληνες του Γκαίρλιτς υπέστησαν πολλές δοκιμασίες από το χιτλερικό καθεστώς, με διώξεις και καταδίκες.

Πληροφορίες

elliniki-gnomi.eu

Ευθύμιος  Χατζηϊωάννου.

Alexatos, Gerasimos (2010). ««Χαίρετε»: Ένα ελληνικό σώμα στρατού στο Γκαίρλιτς» [“Χαίρετε”: A Greek army corps in Görlitz].

Alexatos, Gerasimos· Dordanas, Stratos, επιμ. (2014). “Εν Γκαίρλιτς 31/12/1917… «Ημερολόγιο αιχμαλωσίας του βενιζελικού αξιωματικού Στυλιανού Κανδυλάκη στη Γερμανία του Κάιζερ»

Militaire News

Ακολουθήστε το newplanet09.gr στο Google News και στο instagram για να ενημερώνεστε για όλα τα τελευταία άρθρα μας.