21η Μαΐου 1864 Η Ένωση των Ιονίων Νήσων με την Ελλάδα
Κώστας Βέργος
Την 21η Μαΐου 1864, σε πανηγυρική ατμόσφαιρα, τελείωνε η πεντηκονταετής Αγγλοκρατία στα Επτάνησα. Ένα χρόνο πριν, ένας δεκαεπτάχρονος Δανός πρίγκιπας έφθανε στην Αθήνα ως ο νέος βασιλιάς της Ελλάδος Γεώργιος Α’ (μετά την καθαίρεση του Όθωνα, ανεπιθύμητου μετά τον Κριμαϊκό Πόλεμο ως φιλο-ρώσου και αντι-τούρκου!). Το κυρίαρχο επί πολλά χρόνια σχολικό μας αφήγημα ήταν ότι η Αγγλία έκανε δώρο στην φίλη Ελλάδα μαζί με τον Γεώργιο και τα Ιόνια Νησιά. Και επειδή στην διεθνή πολιτική δεν υπάρχουν δώρα, αλλά μόνο σκληρά ανταλλάγματα, ιδού η γνώμη του Ριζοσπάστη Ιωσήφ Μομφεράτου τα χρόνια εκείνα: «Η Αγγλία παρεχώρει την Επτάνησον, όπως κατακτήσει ηθικώς την Ελλάδα. Επίστευεν ότι ούτω πράττουσα θα κατώρθου να μεταφέρη τον αρμοστήν της από Κερκύρας εις Αθήνας, θέτουσα επί κεφαλής αυτού βασιλικόν στέμμα.»
Στα Επτάνησα, το κόμμα των ‘Ριζοσπαστών’ διασπάται, το 1858, σε ‘Ενωτικούς Ριζοσπάστες’’ και ‘Αληθείς Ριζοσπάστες’. (Τα άλλα δύο κόμματα ήταν οι ‘Μεταρρυθμιστές’ και οι ‘Προστασιανοί’ ή ‘Καταχθόνιοι’.) Οι υπό τον Ζακυνθινό Κωνσταντίνο Λομβάρδο ‘Ενωτικοί Ριζοσπάστες’ συμμάχησαν με όλους όσοι ήθελαν την ένωση με την Ελλάδα ανεξαρτήτως κοινωνικών και πολιτικών όρων – ακόμη και με τους ‘Προστασιανούς’ που «ανένηψαν» την τελευταία στιγμή και έγιναν κι αυτοί ‘Ενωτικοί’. Κατηγόρησε τότε ο Λομβάρδος τον Μομφεράτο ως «κομμουνιστή». (Ήταν η πρώτη φορά που χρησιμοποιείτο ο όρος στην Ελλάδα.)
Κατά τους υπό τους Κεφαλλήνες Ηλία Ζερβό-Ιακωβάτο και Ιωσήφ Μομφεράτο ‘Αληθείς Ριζοσπάστες’, που έμειναν πιστοί στα αρχικά ιδανικά του Ριζοσπαστιμού, δηλαδή στις ιδέες της ελευθερίας και της δικαιοσύνης, η ένωση με την Ελλάδα αποτελούσε «απαράγραπτο και φυσικό δικαίωμα». Οι ‘Αληθείς Ριζοσπάστες’ καταδίκαζαν κάθε «ικετήρια αναφορά» προς τους Ευρωπαίους ηγεμόνες ως δήλωση υποτέλειας. Πίστευαν ότι μια συνέλευση των Ιονίων Νήσων, εκλεγμένη με καθολική ψηφοφορία, θα μπορούσε να καταργήσει το αντιδημοκρατικό σύνταγμα του Μαίτλαντ του 1817 και να ανακηρύξει την ένωση με την Ελλάδα.
Το πεντηκονταετές καθεστώς της Αγγλικής Προστασίας ήταν νομικώς αυθαίρετο. Η Συνθήκη των Παρισίων του 1815 προέβλεπε την «προστασία» των νεοσύστατων Ηνωμένων Πολιτειών των Ιονίων Νήσων ως ενός «ελευθέρου και ανεξαρτήτου κράτους». Αντί αυτού, η Μεγάλη Βρετανία είδε τα Ιόνια Νησιά ως μια ακόμη κτήση στην υπερπόντια αυτοκρατορία της. Η «προστασία», δια του συντάγματος του Μαίτλαντ, εξετράπη σε ανοικτή και όλως βίαιη επικυριαρχία. Οι δεκάδες απαγχονισμοί και οι εκατοντάδες μαστιγώσεις εκ μέρους του αρμοστή Ουάρδου και του στρατού του, καθ’ άπασαν την έκταση της Κεφαλονιάς, το 1849, μετά την Στάση της Σκάλας, έγιναν στο πλαίσιο ενός εντελώς αυθαίρετου καθεστώτος.
«Φρικιούμε με τα τρομερά μέτρα αντιποίνων που επέβαλαν τα στρατοδικεία με βάση τις οδηγίες του λόρδου υπάτου αρμοστή… θάνατος, εξορίες, σωματικές ποινές…» έγραφε η βρετανική Morning Chronicle, στις 25 Απρ. 1850, για τα γεγονότα της Σκάλας. Σε ένα άλλο άρθρο της εποχής, στην New York Daily Tribune, 6 Ιαν. 1858, έγραφε ο Καρλ Μαρξ: «Η Αγγλία του ελευθέρου εμπορίου δεν αισχύνεται να βασανίζει τους Ιονίους με εξαγωγικούς φόρους, ένα βάρβαρο μέσο που φαίνεται να έχει πια θέση μόνο στον οικονομικό κώδικα της Τουρκίας. Οι ενδιάμεσες θάλασσες φράσσονται σε κάθε λιμάνι με διαμετακομιστικούς φόρους που επιβαρύνουν τα διάφορα εμπορεύματα που ανταλλάσσονται ανάμεσα στα ίδια τα Ιόνια Νησιά.»
Το γεγονός της συνειδητής αποχής του προέδρου και του αντιπροέδρου της 12ης Ιονίου Βουλής από το σώμα της 13ης (και τελευταίας) Ιονίου Βουλής είναι ενδεικτικό των ενστάσεων που οι ανιδιοτελέστεροι και πλέον διωχθέντες και εξορισθέντες Επτανήσιοι αγωνιστές της Ένωσης είχαν για τον τρόπο της ένωσης. Πρόεδρος στην 12η Βουλή ο Ηλίας Ζερβός-Ιακωβάτος, αντιπρόεδρος ο Ιωσήφ Μομφεράτος, ‘Αληθείς Ριζοσπάστες’, αγνοί αγωνιστές και πατριώτες και οι δύο, αρνήθηκαν να συμμετάσχουν στις κυρωτικές εργασίες της 13ης Βουλής.
Ο Μομφεράτος, αυτός που κατάφερνε να εκλεγεί ακόμη και υπό συνθήκες διώξεων και εξοριών, στις πρώτες εκλογές μετά την Ένωση δεν κατάφερε να εκλεγεί. Το σοκ για τους Κεφαλλονίτες αγωνιστές της Ένωσης ήταν μεγάλο. Και όταν στις δεύτερες μετά την Ένωση εκλογές, αυτές του 1868, εξελέγη, η απογοήτευση ήταν ακόμη μεγαλύτερη. Μαζί του, στην Κεφαλονιά, είχε εκλεγεί και ο Δημήτριος Καρούσος, ο απηνής διώκτης του Ριζοσπαστισμού και του ιδίου προσωπικώς, όργανο της Αγγλικής Προστασίας, ο και προγραφές οργανώσας κατά το 1851. «Η Ελλάς, αντί ελευθερίας, μετέδωκεν εις την ενθουσιωδώς εις τας αγκάλας της ριφθείσαν Επτάνησον το μόλυσμα της πολιτικής φαυλότητος» σχολίαζε τότε ο Παναγιώτης Πανάς.
Τα κόμματα των ‘Ριζοσπαστών’ και των ‘Μεταρρυθμιστών’ υπήρξαν τα πρώτα κόμματα αρχών της Ελληνικής πολιτικής ζωής. (Τα Ελληνικά πολιτικά κόμματα μέχρι τότε ήταν το ‘Ρωσικό’, το ‘Γαλλικό’ και το ‘Αγγλικό’.)
14 χρόνια μετά την αναχώρησή τους από τα Επτάνησα οι Βρετανοί θα αποβιβάζονταν στην Κύπρο.
ΥΓ.1: Της Αγγλοκρατίας στα Επτάνησα είχαν προηγηθεί η τεσσάρων αιώνων Βενετοκρατία (1386-1797), η εννιαετής Γαλλοκρατία των Δημοκρατικών και ακολούθως των Αυτοκρατορικών Γάλλων (1797-1799 και 1807-1814) και η ενδιάμεση περίοδος (1800-1807) της «Επτανήσου Πολιτείας», του πρώτου Ελληνικού πολιτειακού μορφώματος (ημιαυτόνομου, υπό ρωσική και οθωμανική επικυριαρχία).
ΥΓ.2: Το αδύνατο Δανικό στέμμα ήταν, την δεκαετία του 1860, προσκολλημένο στο ισχυρό Αγγλικό, για προστασία έναντι της μόνιμης πρωσο-αυστριακής απειλής. Εξ ου και η Αγγλική επιλογή Δανού πρίγκιπα.
ΥΓ.3: Μετά την Ένωση, όλοι οι Επτανήσιοι πολιτικοί εμφανίσθηκαν ως Ριζοσπάστες. (Όπως συνήθως γίνεται!)
ΥΓ.4: Η περίοδος 1859-1862, τελική φάση του Επτανησιακού αγώνα για την Ένωση, τελική φάση του Ιταλικού Risorgimento (Ιταλικής Παλιγγενεσίας), τελική φάση αγώνων εθνικής ανεξαρτησίας και αλλού, είναι αυτή κατά την οποία τα επαναστατικά κινήματα διχάζονται γύρω από το δίλημμα ανάμεσα σε εθνική-ολοκλήρωση-με-κοινωνικό-περιεχόμενο και σε εθνική-ολοκλήρωση-άνευ-κοινωνικού-περιεχομένου. Στην Ιταλία, ο Τζουζέπε Ματσίνι, ιδεολογικός μέντορας του Μομφεράτου, θα διαφοροποιηθεί και αυτός και θα απόσχει από την τελική φάση της Ιταλικής ενοποίησης.
ΥΓ.5: Ο Μομφεράτος έγραφε στην εφημερίδα του «Αναγέννησι» στις 25 Απριλίου 1859: «Τας υπό του Ματσίνη κηρυττομένας ιδέας οι καθαροί ριζοσπάσται, και οι Επτανήσιοι εν γένει, συμμερίζονται. Το περί εθνικής αποκαταστάσεως ζήτημα ουδέποτε διέστειλαν από το γενικόν ζήτημα των εθνικοτήτων».
ΥΓ.6: Ο διαφορετικός ρόλος της Αγγλίας σε Ιταλία και Ιόνια είναι ενδεικτικός της Αγγλικής διεθνούς πολιτικής που παραβλέπει (ηθικές) «αρχές». Στην Ιταλία η Αγγλία στήριζε το Ρισορτζιμέντο, ενώ στα Επτάνησα κατεδίωκε τους Ριζοσπάστες. Ήθελε την Ιταλία μακριά από την Αυστρία και κυρίως την Γαλλία του φιλόδοξου Ναπολέοντος Γ΄, ενώ τα Επτάνησα ήταν ήδη δικά της και δεν επιθυμούσε αλλαγή.
ΥΓ.7α: Η Αλβιών είναι πλέον γηραιά. Το πιο ζωντανό μνημείο της στην Κέρκυρα είναι σήμερα οι κεκοιμηνένοι της στο ανθοστόλιστο Βρετανικό Νεκροταφείο. Στις μέρες μας, οι Βρετανοί καταλαμβάνουν τουριστικά τα νησιά μας και διατρέχουν τους δρόμους που οι παππούδες τους σχεδίασαν. Στα 50 χρόνια Αγγλοκρατίας κατασκευάσθηκε στα Επτάνησα ένα εκτεταμένο οδικό δίκτυο. Ανεγέρθηκαν επιβλητικά κτίρια, όπως το Ανάκτορο των Αγίων Μιχαήλ και Γεωργίου (έδρα του Αρμοστή). Έγιναν έργα στα λιμάνια, οχυρωματικά έργα (μέρος των οποίων ανατίναξαν οι ίδιοι οι Άγγλοι φεύγοντας) και βελτιώσεις στα υδρευτικά δίκτυα των πόλεων. Ιδρύθηκαν η Ιονική Τράπεζα (1840) και το Εμπορικό Επιμελητήριο (1851). Ιδρύθηκε επίσης η Ιόνιος Ακαδημία (1824), το πρώτο Ελληνικό πανεπιστήμιο, από τον Λόρδο Γκίλφορντ.
ΥΓ.7β: Γλαφυρή περιγραφή Κερκυραϊκής εφημερίδας της εποχής για την ανατίναξη των οχυρών από τους Άγγλους κατά την αναχώρησή τους: «Σεισμός μέγας διεδέχθη το φαινόμενον και πολλαί της πόλεως οικίαι διερράγησαν. Πολλαί Κυρίαι έμειναν ημιθανείς υπό του φόβου, ήτο δε φρικτόν το συμβάν εις τινα Κυρίαν εκ Κωνσταντινουπόλεως κατοικούσαν παρά τω νέω φρουρίω. Ενώ η Κυρία αύτη εκάθητο εις τον ανακλιντήρα, ανετράπη άφωνος εν τω μέσω της οικίας, και εις το πρόσωπόν της διεχύθη το χρώμα και η γαλήνη του θανάτου. … Σκηναί τοιαύται συνέβησαν πολλαί προς δόξαν της Αγγλικής φιλανθρωπίας. … (Οι Άγγλοι με την αναχώρησή τους) εσύλησαν την πολεμικήν αποσκευήν, ήτις ανήκε εις το Ιόνιον Ταμείον. Κατέστρεψαν τα φρούρια τα οικοδομηθέντα υπό του ιδρώτος του λαού μας. Επέβαλον, ως άλλοι Αλγερίνοι, φόρον ισόβιον εις το Ταμείον και ασυδοσίαν εις τας ατμοπλοϊκάς των εταιρίας. Εγύμνωσαν τα παλάτια δια την διατήρησιν και την σκευήν των οποίων η Ιόνιος Βουλή έδιδε πίστωμα οκτώ και ημισείαν χιλιάδας δραχμών κατ’ έτος.»
Ακολουθήστε το newplanet09.gr στο Google News και στο instagram για να ενημερώνεστε για όλα τα τελευταία άρθρα μας.
Δεν υπάρχουν σχόλια