Η Νομοθετική Δραστηριότητα της ΕΕ: Ποιός Πληρώνει τον Λογαριασμό;

Γράφει η

Ναταλία Χαραλαμπίδου

διδάσκουσα Νομική Σχολή ΔΠΘ

Τις τελευταίες ημέρες ακούστηκε η είδηση για την έκδοση μίας απόφασης αρκετών δις Ευρώ, που εξέδωσε ένα δικαστήριο στην Μόσχα κατά της Euroclear, και μάλλον πέρασε σχεδόν απαρατήρητη. Το περιεχόμενο και η διάσταση της εξέλιξης αυτής, που δεν είναι ούτε μεμονωμένη ούτε μοναδική, θα γίνουν καλύτερα αντιληπτά εάν παρουσιαστούν μέσα στο αρμόζον πλαίσιο. Αυτό αποτελείται από αποφάσεις δικαστηρίων στην αλλοδαπή και σε διεθνές επίπεδο με επίδικο θέμα το δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), είτε υπό την μορφή κυρώσεων είτε ως ενεργειακή νομοθεσία, καθώς έχει κριθεί και συνεχίζει να κρίνεται, ότι έχει παραβιάζει το διεθνές δίκαιο. Η διάσταση αυτή δεν ταυτίζεται με τις οικονομικές επιπτώσεις των πολιτικών που χαράζει η ΕΕ, ούτε με δάνεια και διευκολύνσεις που παρέχει. Παράλληλα ακριβώς με όλα αυτά, εκδίδονται τελεσίδικες αποφάσεις διεθνών δικαστηρίων, που είναι άμεσα εκτελεστές βάσει της Συνθήκης της Νέας Υόρκης, και αποτελούν περαιτέρω λογαριασμούς, που οι φορολογούμενοι της ΕΕ θα πρέπει να πληρώσουν. Οι λογαριασμοί αυτοί τείνουν να μένουν στο περιθώριο. Καιρός είναι να έρθουν στο προσκήνιο και να μας προβληματίσουν.

Απόφαση ύψους 215 δις Ευρώ κατά του χρηματοπιστωτικού ομίλου Euroclear Holding SA/NV (Euroclear) με έδρα στις Βρυξέλλες και υπέρ της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας από το Διαιτητικό Δικαστήριο της Μόσχας, είναι το πιο πρόσφατο παράδειγμα και ένα από τα πιο ενδεικτικά των συνεπειών που δύναται να επιφέρει η συμμόρφωση με το ενωσιακό κεκτημένο. Συγκεκριμένα, την Παρασκευή 15/5/2026 το εν λόγω δικαστήριο εξέδωσε την οριστική απόφασή του επί της αίτησης που είχε καταθέσει η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας λόγω των κυρώσεων που επέβαλε η ΕΕ, και εν προκειμένω αφορούσε στην δέσμευση των περιουσιακών αντικειμένων της που ήταν κατατεθειμένα στην Euroclear. Ο όμιλος αμφισβητεί την δικαιοδοσία του εν λόγω δικαστηρίου και ισχυρίζεται ότι τέτοιου είδους αξιώσεις δεν αναγνωρίζονται από το ευρωπαϊκό δίκαιο. Αυτές οι θέσεις δύνανται να συζητηθούν εντός δικαστικών αιθουσών, εφόσον κατατεθούν ένδικα βοηθήματα, και να αναλυθούν διεξοδικά, ενδελεχώς και εξαντλητικά εντός ακαδημαϊκών αιθουσών. Στην πράξη όμως, αυτήν την στιγμή η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας έχει στα χέρια της οριστική απόφαση διαιτησίας, την οποία μπορεί να εκτελέσει σε όποιο σημείο της γης η Euroclear διαθέτει περιουσιακά στοιχεία – όχι απαραίτητα εντός της κοινής αγοράς. Επί παραδείγματι, η μνημειώδης απόφαση Motorola κατά Uzan του Επαρχιακού Δικαστηρίου της Νότιας Νέας Υόρκης (U.S. District Court for the Southern District of New York) ύψους 3.1 δις Δολαρίων ΗΠΑ εκτελέστηκε εν μέρει με την κατάσχεση του Bombardier Challenger της οικογένειας Uzan μόλις αυτό προσγειώθηκε στην Ελβετία. Η εκτέλεση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την δημιουργική φαντασία που διαθέτουν οι δικηγόροι αξιοποιώντας κάθε πτυχή της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, σε αντίθεση με το ευρωπαϊκό δίκαιο, που περιορίζεται αυστηρά και στεγνά εντός της κοινής αγοράς. Επισημαίνεται δε ότι η Κεντρική Τράπεζα της Ρωσίας, ως πληγείσα από τις επιβληθείσες κυρώσεις, δεν είχε στην διάθεσή της κανένα ένδικο βοήθημα σύμφωνα με την ενωσιακή νομοθεσία. Κλείνοντας σημειώνεται ότι κατά της Euroclear εκκρεμούν περαιτέρω διαδικασίες ενώπιον του Διαιτητικού Δικαστηρίου της Μόσχας. Επομένως, έπονται περαιτέρω αποφάσεις. Και τότε δεν θα έχουμε λόγο να αιφνιδιαστούμε, ούτε εμείς ούτε οι θεσμοί της ΕΕ.

Η Ισπανία έχει μακρά – και πικρή – εμπειρία των επιπτώσεων που επιφέρει η εναρμόνιση με το ενωσιακό κεκτημένο. 51 διεθνείς διαιτητικές διαδικασίες κινήθηκαν εναντίον της βάσει της διεθνούς Συνθήκης για τον Χάρτη Ενέργειας (ΣυνθΧΕ) έως και το 2022 σύμφωνα με την γραμματεία της ΣυνθΧΕ. (Το 2022 η ΕΕ αποφάσισε ότι δεν της άρεσε η τροπή που έπαιρνε η ΣυνθΧΕ και η χρηματοδότηση κόπηκε. Εξ ού και η ιστοσελίδα σταμάτησε να ενημερώνεται.) Αλλοδαπές εταιρείες κινήθηκαν εναντίον της Ισπανίας επειδή άλλαξε την εθνική της νομοθεσία για να εναρμονιστεί με την ενεργειακή νομοθεσία της ΕΕ. Το προβληματικό σημείο ήταν ότι η Ισπανία στην προσπάθειά της να προσελκύσει αλλοδαπούς επενδυτές είχε υποσχεθεί σταθερές επιδοτήσεις για την παραγωγή ηλεκτρισμού από ΑΠΕ. Αφότου οι αλλοδαπές εταιρείες επένδυσαν, η Ισπανία αθέτησε τις υποσχέσεις της λόγω ακριβώς της νομοθεσίας της ΕΕ και έπαυσε τις επιδοτήσεις. Στις διαδικασίες αυτές η ΕΕ παρενέβη ως τρίτο μη διάδικο μέρος προς υποστήριξη της Ισπανίας. Η γραμμή υπεράσπισης ήταν σταθερή: έλλειψη δικαιοδοσίας των διεθνών δικαστηρίων εντός της κοινής αγοράς και λόγω υπεροχής του ενωσιακού δικαίου. Η απόρριψη της υπεράσπισης αυτής ήταν ομοίως σταθερή. Τα διεθνή δικαστήρια την απέρριψαν, επειδή ακριβώς είχαν κληθεί να αποφασίσουν βάσει του διεθνούς δικαίου – πλην δύο περιπτώσεων με νικήτρια την Ισπανία, όπου το κείμενο των αποφάσεων κρατήθηκε μυστικό. Η ΕΕ έχοντας κάνει λάθος 49 φορές από τις 51 επιμένει ότι έχει δίκιο. Αυτό θυμίζει νοοτροπία ανόητου. Κάλεσε τα κράτη μέλη να ακυρώσουν τις αναμεταξύ τους διεθνείς συνθήκες αλλοδαπών επενδύσεων, “μοντερνοποίησε” την ΣυνθΧΕ για τους άλλους και η ίδια την ἀπετάξατο. (Η ΣυνθΧΕ, ως άλλος δαίμονας, δεν εξαφανίζεται με ένα απλό ἀπεταξάμην – συνεχίζει να αναπτύσσει έννομες συνέπειες για 20 έτη από την αποχώρηση.) Εν τω μεταξύ η Ισπανία έμεινε με τον λογαριασμό: περί των 10 δις Ευρώ. Το Berlaymont περιορίζεται στο να δώσει οδηγίες στην Ισπανία να μην επιτρέψει την εκτέλεση των αποφάσεων. Διευκρίνιση: η Επιτροπή δίνει εντολή στην Ισπανία να μην συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις της βάσει εκτελεστών αποφάσεων διεθνών δικαστηρίων. Με άλλα λόγια το Berlaymont έκανε το διεθνές δίκαιο σουρωτήρι. Ας μην κουνάει το δάκτυλο προς ανατολάς – θα της το κόψουν και θα έχουν δίκιο.

Εν τω μεταξύ, το Berlaymont βρίσκεται αντιμέτωπο με τον δικό του – κατάδικό του – λογαριασμό: την υπόθεση NordStream 2 κατά Ευρωπαϊκής Ένωσης που εκκίνησε στις 26/9/2019 η θυγατρική της Gazprom ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης. Η NordStream 2 AG απαιτεί επαναφορά στην προτέρα κατάσταση λόγω της θέσπισης του τρίτου πακέτου ενέργειας και συγκεκριμένα επειδή το λεκτικό της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/692 για το φυσικό αέριο συνιστά δυσμενή διάκριση με την τροποποίηση του ορισμού “αγωγός διασύνδεσης” και την επέκτασή του σε υπεράκτιους αγωγούς εισαγωγής φυσικού αερίου, όπως ο NordStream 2. Μετά ταύτα ο αγωγός αυτός υπέστη δολιοφθορά από δρώντες, που ακόμη δεν ταυτοποιήθηκαν. Η έκκληση της Ρωσίας προς διαλεύκανση της δολιοφθοράς υπό την αιγίδα του ΟΗΕ καταψηφίστηκε. Οι ανεξάρτητες έρευνες της Σουηδίας, της Δανίας και της Γερμανίας δεν οδήγησαν πουθενά, με την τελευταία να βρίσκεται σε αδιέξοδο επειδή οι αρχές της Πολωνίας αρνήθηκαν την έκδοση ενός υπηκόου Ουκρανίας. Ανεξαρτήτως τούτων, το Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης θα στείλει τον λογαριασμό για αυτήν την φωτογραφική διάταξη με το πέρας της διαδικασίας.

Η ως άνω υπόθεση δεν είναι η μοναδική που αντιμετωπίζει η ΕΕ: υπάρχει και η υπόθεση Klesh ενώπιον του Διεθνούς Κέντρου για την Επίλυση Διαφορών Επενδύσεων στην Ουάσινγκτον. Στις 24/10/2023 ο βρετανικός όμιλος εταιρειών ξεκίνησε διεθνή διαιτησία επενδύσεων βάσει της ΣυνθΧΕ, ισχυριζόμενος ότι ο επιβληθείς έκτακτος φόρος επί των κερδών των εταιρειών ενέργειας που επέβαλε η ΕΕ εν όψει του πολέμου στην Ουκρανία, συνιστά δυσμενή διάκριση. Η επιβολή του επίμαχου μέτρου έγινε με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2022/1854. Εδώ πάντως το εδώλιο του καθ’ ου η αίτηση μοιράζεται η ΕΕ με την Γερμανία και την Δανία. Συν τω χρόνω, και το κέντρο αυτό θα στείλει λογαριασμό για μία ακόμη φωτογραφική διάταξη, με τόκο.

Η Πρόεδρος της Επιτροπής της ΕΕ μας απευθύνει τον λόγο όταν κρίνει ότι θα πρέπει να μας υπενθυμίσει πόσο εξαιρετικές είναι οι πολιτικές που αποφασίζονται και πόσο υπέροχα είναι τα μέτρα που υιοθετούνται, ή όταν θα πρέπει να μας προειδοποιήσει για επερχόμενους “κινδύνους”, κάποιους μακροχρόνιους οικονομικούς εταίρους που – ταυτόχρονα με την απόφαση του Berlaymont για επενδύσεις στην εξοπλιστική βιομηχανία – “δαιμονοποιήθηκαν” και από αντίπαλοι έγιναν εχθροί. Δεν ασχολείται με τους λογαριασμούς εκατοντάδων δις Ευρώ που ήρθαν και που θα συνεχίσουν να έρχονται. Ούτε φαίνεται να την απασχολεί. Οι θεσμοί της ΕΕ κατ’ ουσίαν δεν έχουν λογοδοτήσει ποτέ. Η έμμεση εκλογή μέσω διαβουλεύσεων και ζυμώσεων βοηθά προς τούτο. Ας μην ξεχνάμε ότι η Ursula von der Layen έχει αγνοήσει, και συνεχίζει να αγνοεί, την απόφαση του Δικαστηρίου της ΕΕ να αποκαλύψει τα μηνύματα (sms) που είχε ανταλλάξει με τον CEO της εταιρείας Pfizer, Albert Bourla, κατά την διαπραγμάτευση συμβολαίων για εμβόλια Covid-19 ύψους 35 δις Ευρώ. Το Pfizergate δεν έχει τελειώσει – ή μάλλον έπαυσε να υπάρχει καθόσον έπαυσε να συζητείται. Η Πρόεδρος επέλεξε την σιωπή και την αλλαγή πλεύσης προς την καγκελαρία της Γερμανίας. Βέβαια, υπάρχουν βάσιμες υποψίες ότι τυχόν απόπειρα λογοδοσίας από την πλευρά του Berlaymont θα θυμίζει κάτι από την σκηνή αψού γείτσες από την ταινία “Κορίτσια για φίλημα”. Όλα αυτά όμως δεν σημαίνουν ότι δεν θα συνεχίζουμε να απαιτούμε από τους θεσμούς της ΕΕ να λογοδοτήσουν – επί της ουσίας και με πάσα σοβαρότητα. Μέχρι τότε, η έλλειψη διαφάνειας και η σιωπή υποβοηθούν την άντληση συμπερασμάτων μελανών και προκαλούντων ύψιστη ανησυχία. Ας μην ξαφνιαστούν οι θεσμοί όταν η συσσωρευμένη ανησυχία προκαλέσει αναταραχή.

Militaire News

Ακολουθήστε το newplanet09.gr στο Google News και στο instagram για να ενημερώνεστε για όλα τα τελευταία άρθρα μας.