Το Αιγαίο δεν είναι μια ακατοίκητη θαλάσσια έκταση προς απερήμωση!

Στέλλα Κυβέλου 

Η συζήτηση που μόλις άνοιξε για την κήρυξη θαλάσσιων πάρκων στο Ανατολικό Αιγαίο ως απάντηση στις νέες τουρκικές διεκδικήσεις και στις εξαγγελίες της Άγκυρας περί εσωτερικού δικαίου αμφισβήτησης της Ελληνικής επικράτειας προκαλεί εύλογα ερωτήματα. Όχι ως προς την αξία της περιβαλλοντικής προστασίας και της προστασίας των θαλάσσιων οικοσυστημάτων, η οποία είναι αυτονόητη και αναγκαία, αλλά ως προς το αν μια τέτοια επιλογή μπορεί να αποτελέσει επαρκή γεωπολιτική και χωρική απάντηση σε μια στρατηγική που αμφισβητεί εμπράκτως την ελληνική κυριαρχία αλλά και τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα.

Η ιστορία των θαλάσσιων χώρων δείχνει ότι η κυριαρχία και η δικαιοδοσία δεν εδραιώνονται μόνο με νομικές πράξεις και διοικητικές ανακηρύξεις. Εδραιώνονται πρωτίστως μέσω της παρουσίας των τοπικών κοινωνιών. Μέσω της άσκησης δραστηριοτήτων, της παραγωγής γνώσης, της οικονομικής ζωής και της διαφοροποίησης της οικονομίας πέραν της τουριστικής μονοκαλλιέργειας, της διαχείρισης και της καθημερινής λειτουργίας ενός χώρου.

Ένας θαλάσσιος χώρος που πάλλεται από παραδοσιακές και αναδυόμενες δραστηριότητες όπως  αλιεία,  έρευνα,  θαλάσσιες μεταφορές και διασυνδέσεις,  πολιτιστικές και καταδυτικές διαδρομές,  υποδομές ενέργειας, παρακολούθηση του περιβάλλοντος και συστηματική διοίκηση είναι ένας χώρος ορατός και λειτουργικά ενσωματωμένος στην εθνική επικράτεια. Είναι ένας χώρος που παράγει τεκμήρια άσκησης δικαιοδοσίας και διαμορφώνει δύσκολα αμφισβητήσιμες πραγματικότητες.

Αντίθετα, ένας χώρος που οργανώνεται αποκλειστικά γύρω από απαγορεύσεις και περιορισμούς δεν παράγει κατ’ ανάγκην μεγαλύτερη εθνική παρουσία.                                          

Η περιβαλλοντική προστασία αν και είναι αναγκαία, δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υποκαταστήσει μια ολοκληρωμένη στρατηγική θαλάσσιας διακυβέρνησης.                  

Τα θαλάσσια πάρκα δεν αποτελούν από μόνα τους γεωπολιτική στρατηγική. Είναι εργαλεία περιβαλλοντικής πολιτικής που οφείλουν να εντάσσονται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού και εθνικής παρουσίας και δικαιοδοσίας.

Το ίδιο ερώτημα ανακύπτει και σε σχέση με τον τρόπο με τον οποίο προωθούνται ορισμένες μορφές υπεράκτιας ανάπτυξης αιολικής ενέργειας . Όταν η θαλάσσια πολιτική εξαντλείται στη δημιουργία ζωνών αποκλεισμού ( όπως προβλέπει το υπό διαβούλευση Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ) , είτε για περιβαλλοντικούς είτε για ενεργειακούς σκοπούς, χωρίς παράλληλη μέριμνα για τη διατήρηση της πολυλειτουργικότητας  ( πολλαπλών χρήσεων ) του θαλάσσιου χώρου, τότε ελλοχεύει ο κίνδυνος να παραχθεί το αντίθετο αποτέλεσμα από το επιδιωκόμενο.

Το Αιγαίο δεν είναι μια ακατοίκητη θαλάσσια έκταση προς απομόνωση και απερήμωση.   Αποτελεί τον κατ’έξοχή ζωντανό γεωγραφικό, πολιτιστικό και πολιτικό χώρο της Ελλάδας, όπου συνυπάρχουν αλιευτικές κοινότητες, άλλες οικονομικές δραστηριότητες, πολιτιστικά τοπία και κρίσιμες εθνικές λειτουργίες ασφάλειας και  άμυνας. Η στρατηγική του μέλλοντος δεν μπορεί να είναι η σταδιακή μετατροπή του σε ένα μωσαϊκό απαγορεύσεων. Άλλωστε έχουμε υπερκαλύψει το απαιτούμενο από την ΕΕ ποσοστό προστασίας στην θάλασσα, μέσω των ήδη κηρυγμένων θαλάσσιων πάρκων στις Κυκλάδες και στο Ιόνιο. Η στρατηγική του μέλλοντος πρέπει να είναι η ενίσχυση της ανθρώπινης, οικονομικής, επιστημονικής και διοικητικής παρουσίας σε κάθε τμήμα του.

Απέναντι στις απαράδεκτες και θρασύτατες τουρκικές αμφισβητήσεις, η απάντηση δεν μπορεί να είναι η απόσυρση δραστηριοτήτων από τον θαλάσσιο χώρο.  Η απάντηση οφείλει να είναι περισσότερη γνώση, περισσότερη έρευνα, περισσότερη οικονομική δραστηριότητα, περισσότερη περιβαλλοντική διαχείριση και περισσότερη ενεργή διοίκηση. Η απάντηση οφείλει να είναι η αρμονική συνύπαρξη δυναμικών θαλάσσιων χρήσεων (πχ. υπεράκτια αιολικά) με άλλες δραστηριότητες απαραίτητες για την τοπική θαλάσσια ταυτότητα όπως η παράκτια αλιεία, ή η ιχθυοκαλλιέργεια με τον καταδυτικό τουρισμό και την προστασία της βιοποικιλότητας. Με άλλα λόγια, περισσότερη Ελλάδα στον ζωτικό χώρο της που είναι η θάλασσα.

Η κυριαρχία δεν ασκείται στο κενό. Ασκείται σαφώς  εκεί όπου υπάρχει παρουσία τοπικών κοινοτήτων, λειτουργική διασύνδεση, διαρκής σχέση και αλληλεπίδραση ανθρώπων και θεσμών με τον χώρο και το οικοσύστημα. Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο δίδαγμα που θα έπρεπε να καθοδηγεί κάθε σύγχρονη πολιτική για το Αιγαίο.

Όπως χαρακτηριστικά έλεγε ο Schindler «Υπάρχει εγγενής αξία στην ταυτότητα του να αποτελεί κανείς μια αλιευτική κοινότητα. Αυτή η αίσθηση συλλογικής ταυτότητας ενισχύεται ουσιαστικά από το γεγονός ότι η κοινότητα προσαρμόζεται στο οικοσύστημα, το οποίο βρίσκεται διαρκώς σε μεταβολή.»

Ακολουθήστε το newplanet09.gr στο Google News και στο instagram για να ενημερώνεστε για όλα τα τελευταία άρθρα μας.