Το άγνωστο πολεμικό καταφύγιο στην Κλαυθμώνος και η …υποστολή σημαίας

Επιμέλεια Δημήτρης  Ιωάννου

Από τα τέλη του 19ου αιώνα το νεοκλασικό κτίριο επί της οδού Παπαρηγοπουλου 2 στην πλατεία Κλαυθμώνος, υπήρξε η ιστορική έδρα του Πολεμικού Ναυτικού.

Εκεί διαδραματίστηκαν γεγονότα και παρθήκαν αποφάσεις που σημάδεψαν την τύχη του Έθνους.

Εκεί συσκέφτηκαν και σχεδίασαν επιχειρήσεις αξιωματικοί που έπεσαν ηρωικά στα πεδία των μαχών.

Τιμημένοι ναύαρχοι, από εκεί διοίκησαν όλες τις Υπηρεσίες του Όπλου, σε εποχές δύσκολες και μπαρουτοκαπνισμένες…

Χωρίς υπερβολή εκεί γράφτηκε η σύγχρονη ιστορία του Ναυτικού!

Νύχτες  πολέμου, κατοχή, πραξικοπήματα, μαύρη δικτατορία,  άγριες μέρες στο Αιγαίο Πέλαγος.

Σε λίγες εβδομάδες από αυτό το ιστορικό ναυαρχείο, το Πολεμικό Ναυτικό θα υποστείλει την σημαία του και θα το εγκαταλείψει!

Δόθηκε… άνωθεν εντολή για έξωση.

Άγνωστη η μοίρα του τέως Αρχηγείου.

Άγνωστοι και οι νέοι κάτοικοι…

Ωστόσο αυτό το κτίριο έχει και την άγνωστη ιστορία του.

ΤΟ ΑΓΝΩΣΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΚΑΤΑΦΥΓΙΟ

Το κείμενο που ακολουθεί είναι απόσπασμα από το βιβλίο του Κωνσταντίνου Κυρίμη ΥΠΟΓΕΙΕΣ ΝΑΥΤΙΚΕΣ ΟΧΥΡΩΣΕΙΣ ΣΤΗΝ ΑΤΤΙΚΗ (1936 – 1944), Έκδοση «Ελληνικού Ινστιτούτου Ναυτικής Ιστορίας» το οποίο πρόσφατα κυκλοφόρησε σε 2η έκδοση.

«Στην περίοδο 1936-40, το Πολεμικό Ναυτικό κατασκεύασε στην Αττική μια σειρά από υπόγεια Ναυτικά Οχυρά και Καταφύγια, για τον έλεγχο της θαλάσσιας πρόσβασης στο Σαρωνικό και την άμυνα του Λεκανοπεδίου… Αποτελούν μια σχεδόν άγνωστη πτυχή του Β’ ΠΠ ακόμα και σήμερα (πάνω από 80 χρόνια μετά την κατασκευή τους) αφού τα ίχνη τους κρύβονται επιμελώς, μακριά από τα αμύητα βλέμματα.

Όμως με το βιβλίο αυτό, μέσα από το γλαφυρό και τεκμηριωμένο κείμενο αλλά και το πλουσιότατο φωτογραφικό υλικό και τα αναλυτικά σχεδιαγράμματα, τα ξεχασμένα υπόγεια Ναυτικά Οχυρά και Καταφύγια της Αττικής αποκαλύπτονται στο σύνολό τους.

Το νεοκλασικό (και διατηρητέο, πλέον) κτήριο επί των οδών Παπαρρηγοπούλου και Παλαιών Πατρών Γερμανού (πλατεία Κλαυθμώνος) ξεκίνησε να κατασκευάζεται το 1844.

Από τα τέλη του 19ου αιώνα, περιήλθε στην κατοχή του ελληνικού δημοσίου, στεγάζοντας (μεταξύ άλλων) το Υπουργείο Ναυτικών.

Με την πάροδο των ετών, επεκτάθηκε, τόσο με τη συνένωση γειτονικών κτηρίων όσο και με την ανέγερση πρόσθετων ορόφων.

Δεδομένης της σημαντικότητας των υποδομών που φιλοξενούσε, δεν είναι παράδοξο ότι διέθετε και το ανάλογο καταφύγιο.

ΘΩΡΑΚΙΣΜΕΝΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

Η απόφαση για τη δημιουργία του καταφυγίου φαίνεται να είχε παρθεί ήδη από το 1936 (έγγραφο με Αρ.Πρωτ. 30/166/2004 από 37/3/1937, της Διεύθυνσης Τεχνικών Υπηρεσιών του Υπουργείου Ναυτικών).

Η κατασκευή του καταφυγίου θα γινόταν με αξιοποίηση και δομική ενίσχυση των υφιστάμενων υπογείων χώρων του Υπουργείου (έγγραφο με Αρ.Πρωτ. 712 από 26/6/1936, του Γενικού Επιτελείου Βασιλικού Ναυτικού).

Ως πρώτα μέτρα προτείνονταν: η υποστήριξη της οροφής, η στεγανοποίηση και η προφύλαξη των παραθύρων, η διαμόρφωση των εσωτερικών χώρων (χτίσιμο υφιστάμενων θυρών και άνοιγμα άλλων), η προσθήκη θωρακισμένων θυρών, η δημιουργία στεγανού προθαλάμου και η λήψη μέτρων για τον αερισμό του καταφυγίου.

Η μελέτη του καταφυγίου ανατέθηκε στον μηχανικό Γ. Πεφάνη και περατώθηκε στα τέλη Φεβρουαρίου του 1937.

Έπειτα, τα σχέδια του καταφυγίου, τέθηκαν υπόψιν του τεχνικού συμβούλου της ΑΔΤΑ (Ανώτατη Διοίκηση Τοπικής Άμυνας) ο οποίος και τα αποδέχτηκε. Εν συνεχεία, τα σχέδια τέθηκαν υπόψιν και του γερμανού τεχνικού συμβούλου, Ταγματάρχη Habicht, ο οποίος προέβη σε συστάσεις και βελτιώσεις (έγγραφο με Αρ.Πρωτ. 38 από 17/3/1937, της ΑΔΤΑ).

Στα τέλη του 1937, το καταφύγιο πρέπει να ήταν έτοιμο (ή σχεδόν έτοιμο), όπως φαίνεται και από το έγγραφο με Αρ.Πρωτ. 88/55863 από 11/12/1937, του Υπουργείου Ναυτικών (Διεύθυνση Διοικήσεως) το οποίο όριζε αρμόδιο αξιωματικό για την παραλαβή των εργασιών του καταφυγίου.

Εντούτοις, το καταφύγιο δεν κατέστη πλήρως λειτουργικό, πριν το πέρας του α’ τριμήνου του 1938, ελλείψει θωρακισμένων θυρών.

Το συνολικό κόστος του ανήλθε σε 1,1 εκατομμύρια δραχμές.

Στα τέλη του 1939, υπήρχαν σκέψεις όπως τμήμα του εν λόγω καταφυγίου δεσμευτεί για τη στέγαση του Κεντρικού Τηλεφωνικού Κόμβου Αθηνών.

Εντούτοις, τελικώς το καταφύγιο κρίθηκε από την Ανωτέρα Διοίκηση Αντιαροπορικής Αμύνης ως “μη πληρούν όλους τους απαιτούμενους όρους ασφαλείας από αέρος” και έτσι η προοπτική εγκαταλείφθηκε».

ΤΟ ΑΡΧΟΝΤΙΚΟ ΝΕΟΚΛΑΣΙΚΟ

Στην πλατεία Κλαυθμώνος, ο έμπορος Ιωάννης Σκυλίτσης έκτισε το 1844 ημιτριώροφη πολυτελέστατη κατοικία. Το κτήριο περιήλθε το 1884 στο Ελληνικό Δημόσιο και στέγασε το υπουργείο Ναυτικών.

Από το 1975, έχοντας στο μεταξύ αποκτήσει δύο ακόμη ορόφους, το ιστορικό κτήριο στεγάζει τη Διοίκηση Δοικητικής Μέριμνας Ναυτικού.

Νεοκλασικό με στοιχεία ευρωπαϊκής αρχιτεκτονικής, το «Υπουργείο Ναυτικών» προβάλλει περήφανα τους τοσκανικούς μονόλιθους (παραστάδες) της κεντρικής του εισόδου.

Χαρακτηριστικά είναι επίσης τα παράθυρα και η χτιστή πέτρα του ισογείου.

Στο εσωτερικό του κτηρίου εντυπωσιάζει ο ζωγραφικός διάκοσμος οροφών και τοίχων του 1ου και του 2ου ορόφου.

Στο άρθρο περιγράφονται οι διαδικασίες αποκάλυψης, συντήρησης και αισθητικής αποκατάστασης της κεντρικής οροφογραφίας και των αντίστοιχων τοιχογραφιών στον 2ο όροφο.

Αποκαλύφθηκαν στρώματα επιζωγραφήσεων και επιχρισμάτων πάχους 0,5 εκ.

Στην οροφογραφία εντοπίστηκαν δύο στρώσεις κονιάματος, με συνδετικό ασβέστη, στρωμένες σε πανό από λεπτά καλαμάκια (μπαγδατί) καρφωμένο σε ξύλινο σκελετό.

Τα χρώματα περιέχουν χρωστικά σε σκόνη, με συνδετικό φυσική οργανική κόλλα.

Στην οροφή του 2ου ορόφου, σε έκταση 30 τ.μ. περίπου, εναλλάσσονται τετράγωνα και ορθογώνια παραλληλόγραμμα με κεντρική ροζέτα, πλαισιωμένα από λεπτότερα ορθογώνια πλαίσια με φυτικό διάκοσμο και αγγελικά πρόσωπα στο κέντρο.

Στα μοτίβα κυριαρχούν τα χρώματα χονδροκόκκινο, γαλάζιο, πράσινο, διαβαθμίσεις του γκρίζου, άσπρο, μαύρο και μωβ.

Οι Iταλοί ζωγράφοι, που κυρίως φιλοτεχνούσαν τις οροφές στα μέσα του 19ου αιώνα, πετύχαιναν αρμονία θερμών και ψυχρών χρωμάτων και σωστή διαβάθμιση της φωτοσκιάς προς όφελος της πλαστικότητας.

Η επίδραση από τυπωμένα πρότυπα, σαν τα υπογεγραμμένα από ευρωπαϊκά τυπογραφεία που βρίσκονται στο αρχείο του Κίτσου Μακρή, είναι προφανής.

Πηγή-Πληροφορίες

navalhistory.gr

Κωνσταντίνος Κυρίμης

Militaire News

Ακολουθήστε το newplanet09.gr στο Google News και στο instagram για να ενημερώνεστε για όλα τα τελευταία άρθρα μας.