ΗΠΑ, Τουρκία και F-35: Χάσμα αγεφύρωτο;

ΑΛΕΞΙΑ ΣΤΟΥΠΗ*

Οι τελευταίες  δημόσιες τοποθετήσεις από την Ουάσιγκτον, που αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο να επανεξεταστεί η συμμετοχή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35, επανέφεραν στο προσκήνιο τη συζήτηση και περισσότερο η εξέλιξη αυτή λειτουργεί ως βαρόμετρο των αμερικανοτουρκικών σχέσεων και αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ προσαρμόζουν τη στρατηγική τους σε ένα διεθνές περιβάλλον που διαρκώς αλλάζει.

Η αποβολή της Τουρκίας από το πρόγραμμα το 2019 δεν ήταν μια αποσπασματική  απόφαση αλλά αποτέλεσε την κορύφωση μιας περιόδου  δυσπιστίας, με αφορμή την προμήθεια του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400. Για τις ΗΠΑ η ταυτόχρονη παρουσία ενός ρωσικού συστήματος αεράμυνας και του πλέον προηγμένου μαχητικού πέμπτης γενιάς δεν ήταν συμβατή ούτε με την ασφάλεια του προγράμματος ούτε με τις απαιτήσεις διαλειτουργικότητας του ΝΑΤΟ και οι κυρώσεις που επιβλήθηκαν βάσει του νόμου CAATSA επιβεβαίωσαν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν διατεθειμένες να αναλάβουν το πολιτικό κόστος της ρήξης, προκειμένου να διαφυλάξουν την αξιοπιστία της πολιτικής τους.

Ωστόσο από τότε οι γεωπολιτικές ισορροπίες έχουν μεταβληθεί. Ο πόλεμος στην Ουκρανία, οι εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η ανάγκη περιορισμού της ιρανικής επιρροής, αλλά και ο ανταγωνισμός με τη Ρωσία και την Κίνα έχουν επαναφέρει την Τουρκία στο επίκεντρο των αμερικανικών στρατηγικών υπολογισμών. Άλλωστε η γεωγραφική της θέση, ο έλεγχος των Στενών, η παρουσία της στη Μαύρη Θάλασσα και η επιρροή της στη Συρία και στον Νότιο Καύκασο εξακολουθούν να της προσδίδουν στα μάτια των ΗΠΑ ιδιαίτερο στρατηγικό βάρος.

Αυτό  βέβαια δεν σημαίνει ότι οι λόγοι της ρήξης έχουν εκλείψει, αφού οι S-400 εξακολουθούν και παραμένουν σε τουρκικό έδαφος, οι κυρώσεις δεν έχουν αρθεί και στο Κογκρέσο εξακολουθούν να υπάρχουν φωνές απέναντι σε οποιαδήποτε προσπάθεια γίνεται για να επιστρέψει η  Άγκυρας στο πρόγραμμα. Επιπλέον η στάση του Λευκού Οίκου, ακόμη και αν φαίνεται περισσότερο ευνοϊκή, από μόνη της μάλλον δεν είναι αρκετή για να ανατρέψει μια απόφαση που συνδέεται με ζητήματα ασφάλειας αλλά και ευρύτερες πολιτικές ισορροπίες στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Όμως το ενδιαφέρον βρίσκεται αλλού. Δεν είναι τόσο το εάν η Τουρκία άλλαξε, όσο ότι η Ουάσιγκτον φαίνεται να αξιολογεί διαφορετικά τη σχέση κόστους-οφέλους. Εξι χρόνια πριν η προτεραιότητα ήταν να σταλεί ένα ξεκάθαρο μήνυμα ότι η επιλογή των S-400 θα είχε συνέπειες, ενώ  σήμερα η στρατηγική της διοίκησης Τραμπ καλείται να συνυπολογίσει και το κόστος που θα είχε μια παρατεταμένη αποξένωση της Τουρκίας, οπότε το να διατηρηθεί εντός της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφαλείας, ιδίως σε μια περίοδο πολλαπλών κρίσεων, αποκτά διαφορετική βαρύτητα από ό,τι κατά το παρελθόν.

Από την πλευρά της, η Τουρκία γνωρίζει ότι, παρά τη σημαντική ανάπτυξη της αμυντικής της βιομηχανίας και την πρόοδο του προγράμματος KAAN, η πρόσβαση σε αμερικανική τεχνολογία εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα. Μια ενδεχόμενη λοιπόν  επιστροφή στα F-35 δεν θα ενίσχυε μόνο τις επιχειρησιακές δυνατότητες της τουρκικής αεροπορίας αλλά θα αποτελούσε και  ένδειξη ότι η κρίση στις σχέσεις με τις Ηνωμένες Πολιτείες των προηγούμενων ετών θα περνούσε σε φάση αποκλιμάκωσης.

Παρά ταύτα, η όλη διαδρομή προς μια τέτοια εξέλιξη εξακολουθεί να παραμένει σύνθετη. Και ο λόγος είναι ότι τα F-35 δεν είναι μια συνηθισμένη εξοπλιστική συμφωνία, αλλά το πλέον χαρακτηριστικό πρόγραμμα στρατιωτικής συνεργασίας των Ηνωμένων Πολιτειών με τους στενότερους συμμάχους τους, συνεπώς η οποιαδήποτε αλλαγή στάσης απέναντι στην Τουρκία θα αξιολογηθεί όχι μόνο με επιχειρησιακά αλλά και με πολιτικά και θεσμικά κριτήρια.

Η συζήτηση επομένως υπερβαίνει κατά πολύ το μέλλον του μαχητικού αεροσκάφους. Η έκβασή της θα δείξει αν Ουάσιγκτον και Άγκυρα μπορούν να οικοδομήσουν μια νέα ισορροπία, προσαρμοσμένη στις σημερινές γεωπολιτικές συνθήκες, ή αν η κρίση εμπιστοσύνης που εκδηλώθηκε το 2019 εξακολουθεί να θέτει τα όρια στη μεταξύ τους σχέση. Τα F-35 αποτελούν τελικά λιγότερο το διακύβευμα και περισσότερο το μέτρο με το οποίο θα κριθεί το μέλλον των αμερικανοτουρκικών σχέσεων.

*Πολιτ. Επιστήμονας

ΕΣΔΔ, ΣΕΘΑ

Στρατηγική και Διεθνής Ασφάλεια

Militaire News

Ακολουθήστε το newplanet09.gr στο Google News και στο instagram για να ενημερώνεστε για όλα τα τελευταία άρθρα μας.