Δημήτρης Πικιώνης: Το πνεύμα αντάμωνε παντού, εξετάζοντας την ύλην

Δημήτρης Πικιώνης: Το πνεύμα αντάμωνε παντού, εξετάζοντας την ύλην

Αναπλέοντας το ρεύμα προς τις πηγές, αναζητώντας τις αρχές

«Μια νέα πνευματική στάση σημαίνει κυριότατα νέα κατανόηση του κόσμου. Και ο Πικιώνης, που ζει μια νέα πνευματική στάση, αρνείται να ακολουθήσει τον δρόμο των προηγουμένων του, των ρομαντικών. Δεν αναζητεί εύχρηστες μορφές και λύσεις, αλλά ανάγεται στις αρχές της λαϊκής μας τέχνης. Αναπλέει το ρεύμα προς τις πηγές, δηλαδή προς τις πνευματικές αρχές της λαϊκής τέχνης. Αναζητεί τις αρχές».

Ιωάννης Λιάπης

«Όσους δοκιμάσανε να αποκτήσουνε όχι μοναχά την αυτογνωσία αυτή, αλλά όσους προχωρήσανε στην πραγμάτωση ορισμένων έργων τα οποία μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε ως δείκτες στο δρόμο ενός καινούργιου πολιτισμού, πρέπει να τους θεωρούμε πατέρες και να ξέρουμε πως αυτοί κρατάνε όρθιο το δέντρο απάνω στο οποίο στηριζόμαστε εμείς, και που δεν έπεσε ως τώρα. Ποιος ξέρει, μπορεί τον καιρό καμιανής μεγάλης αναβροχιάς, όταν τίποτα δεν θα έχουμε να προσμένουμε από πουθενά και τα κλαριά ή τα φύλλα του δέντρου θα απομένουν κρυμμένα και θα είναι μόνο για λύπηση, οι ρίζες αυτές, που εμείς τις είχαμε για ξοφλημένες, να ανεβάσουνε από τα καταχθόνια τις λίγες σταλαματιές που θα σώσουνε το δέντρο από το μαράζωμα και τον αφανισμό. Ένας από τους πατέρες ή από τις ρίζες αυτές είναι για τον τόπο και ο Πικιώνης.

Για να συλλάβει μέσα στον κόσμο και στα υλικά του κόσμου, που τόσο τα αγαπούσε, τον κόσμο τον νοητόν, ο Πικιώνης χρειαζότανε τη μέσα βλέψη, μια έκφραση που χρησιμοποιεί τακτικά στα γραφτά του, θησαυρισμένη από κάποιο ποίημα του Σικελιανού —βραχυγραφική διατύπωση του σολωμικού μαθήματος—, και στην οποία ο ίδιος προσθέτει την πνευματικήν ακοή και αφή και γεύση και όσφρηση. Και τούτες τις αισθήσεις ακόμα ο Πικιώνης τις χρειάζεται πνευματικές, ώστε τίποτα να μη χάσει από τα αστάθμητα, τα αμέτρητα, τα αφανέρωτα, με μια λέξη τα πνευματοφόρα ή τα ποιοτικά. Μια φορά που του φέρανε στο νοσοκομείο το δίσκο με τα φαγητά, γύρισε το πρόσωπό του από την άλλη μεριά κάνοντας στους δικούς του την παρατήρηση: Τα φαγητά αυτά δεν είναι συμμετρικά.

Έβλεπε παντού στον κόσμο εκείνο που εμείς δεν βλέπουμε, το πνεύμα που διαμορφώνει τον κόσμο. Έβλεπε τις ποιότητες όπως εμείς βλέπουμε μπροστά μας μια σιδερόφραχτη μπουλντόζα ή ένα μουράγιο του λιμανιού, και όπως εμείς σκοντάφτουμε μοναχά καταπάνω στο σωματικό ή στη στέρεη ύλη, εκείνος σκόνταφτε και καταπάνω στο ασώματο, στο πνεύμα της ύλης, σε αυτό που για τους περισσότερους μήτε υπάρχει.

Ο Πικιώνης ήταν ένας άνθρωπος πνευματικός. Το πνεύμα αντάμωνε παντού, εξετάζοντας την ύλην. Κατόρθωσε να ξεπεράσει τους ανθρώπους διαβλέποντας μέσα σε κάθε αντικείμενο μια πνευματική σχέση».

Ζήσιμος Λορεντζάτος

Αυτά, μεταξύ άλλων, είχαν ειπωθεί για τον αείμνηστο Δημήτρη Πικιώνη στην αίθουσα του φιλολογικού συλλόγου «Παρνασσός», στις 13 Ιανουαρίου 1969, κατά τη διάρκεια εκδήλωσης που είχε οργανωθεί από το Σύλλογο Αρχιτεκτόνων και ήταν αφιερωμένη στη μνήμη του σπουδαίου αρχιτέκτονα, ζωγράφου και ακαδημαϊκού. Δύο εκ των ομιλητών ήταν ο καθηγητής στη Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών του ΕΜΠ Ιωάννης Λιάπης (1922-1993) και ο Ζήσιμος Λορεντζάτος (1915-2004), επιφανής προσωπικότητα των νεοελληνικών γραμμάτων (ασχολήθηκε με την κριτική μελέτη, τη μετάφραση και την ποίηση).

Ο Δημήτρης Πικιώνης γεννήθηκε στον Πειραιά το 1887 και απεβίωσε στην Αθήνα στις 28 Αυγούστου 1968.

Υπήρξε καθηγητής Διακοσμητικής στην Αρχιτεκτονική Σχολή του ΕΜΠ από το 1925 έως το 1958. Βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών το 1948 και εξελέγη τακτικό μέλος της (Τάξη των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών) το 1966.

Με το πολύπλευρο και πολυσήμαντο έργο του, ο Πικιώνης, ο εμπνευσμένος αρχιτέκτονας, ο πληθωρικός και ανήσυχος στοχαστής, είχε αναμφίβολα σημαντική συμβολή στη δημιουργία της σύγχρονης ελληνικής αρχιτεκτονικής και της σύγχρονης ελληνικής τέχνης, γενικότερα δε στη διαμόρφωση του νεοελληνικού πολιτισμού.

Ακολουθήστε το newplanet09.gr στο Google News και στο instagram για να ενημερώνεστε για όλα τα τελευταία άρθρα μας.