Κων. Μαρινάκος: Η χώρα κινδυνεύει να μετατραπεί σε πάροχο χαμηλόμισθης εργασίας
Τον «κώδωνα του κινδύνου» κρούει ο Κωνσταντίνος Μαρινάκος, Οικονομολόγος και Αναπληρωτής Καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, στην ακόλουθη συνέντευξη.
Ο ίδιος ως πρόεδρος του Τουριστικού Οργανισμού Πελοποννήσου και μέλος ΔΣ της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ξενοδόχων εντοπίζει τόσο τις εγγενείς αδυναμίες της εγχώριας τουριστικής βιομηχανίας όσο και τους εξωτερικούς πανίσχυρους παράγοντες οι οποίοι καταλαμβάνουν μέσω μεγάλων επενδύσεων σταδιακά και απρόσκοπτα το «μερίδιο του λέοντος» στην Ελληνική αγορά με απώτερο σκοπό τον έλεγχο ενός νευραλγικού και σημαντικού τομέα της Ελληνικής Οικονομίας.
-Κύριε Καθηγητά, οι μετεωρολογικές συνθήκες στην χώρα μας ευνοούν επί δωδεκαμήνου την ανάπτυξη του Τουρισμού, ωστόσο «Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα». Πως θα μπορούσε να επιτευχθεί μια καλύτερη κατανομή των τουριστικών ροών ανά την Ελληνική επικράτεια;
Κωνσταντίνος Μαρινάκος: Το ερώτημά σας πράγματι αναδεικνύει μια μεγάλη αλήθεια και μια σημαντική πρόκληση για τον ελληνικό τουρισμό: το ιδανικό μεσογειακό κλίμα της Ελλάδας εξασφαλίζει τις κατάλληλες συνθήκες για τουριστικές δραστηριότητες όλο τον χρόνο και αναδεικνύει την αναγκαιότητα προβολής λιγότερο γνωστών προορισμών. Η σύνδεση του δωδεκάμηνου τουρισμού με την περιφερειακή ανάπτυξη αποτελεί το κλειδί για τη βιώσιμη οικονομική ενδυνάμωση ολόκληρης της χώρας.
Η ουσιαστική πρόκληση για τον σύγχρονο τουρισμό εστιάζεται στην αναδιανομή των επισκεπτών και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας του προϊόντος. Η βιώσιμη ανάπτυξη προϋποθέτει την ποιοτική αναβάθμιση και τη χωρική εξισορρόπηση των ροών, ξεπερνώντας τη στείρα προσήλωση στα ρεκόρ αφίξεων. Υπό αυτό το πρίσμα, κρίνεται επιβεβλημένη η μετατόπιση της στρατηγικής από το ποσοτικό κριτήριο «όγκος τουριστών» στο ποιοτικό «αξία ανά επισκέπτη», με έμφαση σε υπηρεσίες υψηλής προστιθέμενης αξίας.
Πως όμως κάτι τέτοιο θα ήταν εφικτό; Οι νέες προτεραιότητες οφείλουν να επικεντρωθούν στην ανάπτυξη εναλλακτικών μορφών τουρισμού, στην άμβλυνση της εποχικότητας και στη διοχέτευση των ροών προς την περιφέρεια. Αυτό προϋποθέτει παράλληλα αναβάθμιση των υποδομών, ψηφιακή και πράσινη μετάβαση των επιχειρήσεων φιλοξενίας, καθώς και συνολική βελτίωση της ταξιδιωτικής εμπειρίας. Η ηπειρωτική Ελλάδα και τα λιγότερο προβεβλημένα νησιά διαθέτουν σημαντικό, ανεκμετάλλευτο δυναμικό, η ανάδειξή του οποίου μπορεί να τονώσει την τοπική επιχειρηματικότητα και να εξασφαλίσει έσοδα σε δωδεκάμηνη βάση.
Επιπλέον, η διασύνδεση του τουριστικού κλάδου με την πρωτογενή παραγωγή, τη γαστρονομία και τον πολιτισμό θα πολλαπλασίαζε τα οικονομικά οφέλη. Η υιοθέτηση βιώσιμων πρακτικών και η ψηφιοποίηση θωρακίζουν το περιβάλλον και διατηρούν την κοινωνική ισορροπία. Αυτό σημαίνει ότι, παράλληλα με τη διατήρηση των παραδοσιακών ευρωπαϊκών αγορών (όπως η Γερμανία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο), απαιτείται δυναμική επέκταση σε νέες, μακρινές αγορές.
Σε πρόσφατη έρευνα της Eurostat η οποία διενεργήθηκε για το έτος 2025, η Περιφέρεια Πελοποννήσου κρατά τα σκήπτρα της φτώχειας. Πόσο οξύμωρο είναι αυτό το στατιστικό στοιχείο για μια περιοχή η οποία βρίθει δημοφιλών τουριστικών προορισμών; Που οφείλεται κατά τη γνώμη σας;
Κωνσταντίνος Μαρινάκος: Το γεγονός ότι η Περιφέρεια Πελοποννήσου -σύμφωνα και με τα στοιχεία της Eurostat για το 2025- καταγράφει υψηλά ποσοστά κινδύνου φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού, αναδεικνύει μια βαθιά αναπτυξιακή αντίφαση, καθώς η περιοχή διαθέτει ανεκτίμητο πολιτιστικό, ιστορικό και γαστρονομικό πλούτο.
Ανάλογη εικόνα αποτυπώνεται και με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία άλλων Οργανισμών (π.χ. ΕΛΣΤΑΤ), σύμφωνα με τα οποία διαπιστώνεται για την Πελοπόννησο χαμηλή παραγωγικότητα, δεδομένου ότι η προστιθέμενη αξία ανά απασχολούμενο υπολείπεται κατά σχεδόν 45,8% σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ελλάδα, εγκλωβίζοντας τους εργαζομένους σε χαμηλές αμοιβές. Παράλληλα, γίνεται λόγος για δημογραφική γήρανση και ερήμωση με κυρίαρχη την τάση φυγής του νεανικού πληθυσμού προς τα μεγάλα αστικά κέντρα, γεγονός που αποδυναμώνει περαιτέρω το παραγωγικό δυναμικό, ενώ και ο πρωτογενής τομέας εμφανίζεται κατακερματισμένος, με περιορισμένη διασύνδεση της αγροτικής παρ
Το παράδοξο όμως του τουρισμού είναι ότι, ενώ η Πελοπόννησος προσελκύει επισκέπτες, δεν έχει κατορθώσει να μεταφράσει το τουριστικό της κεφάλαιο σε ευρεία κοινωνική ευημερία. Προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι η οδυνηρή αυτή διαπίστωση εδράζει σε ένα μεγάλο βαθμό στην έντονη εποχικότητα με την πλειοψηφία των θέσεων, λόγω χαμηλής εξειδίκευσης και εποχικού χαρακτήρα, να παράγουν χαμηλά εισοδήματα. Την εικόνα δυσχεραίνει περαιτέρω, η απουσία ουσιωδών υποδομών και ενός οργανωμένου δικτύου που να συνδέει τα αγροδιατροφικά προϊόντα και τον πολιτισμό με το τουριστικό προϊόν. Τέλος, η αδυναμία πρόσβασης των τοπικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων σε χρηματοδοτικά εργαλεία και η έντονη γραφειοκρατία δυσχεραίνουν τις επενδύσεις τους σε ποιότητα, με αποτέλεσμα τα κέρδη να συγκεντρώνονται σε ελάχιστους μεγάλους ομίλους, χωρίς να διαχέονται επαρκώς στην ευρύτερη τοπική οικονομία.
Μετά τον μαρασμό του αγροτοκτηνοτροφικού τομέα διαβλέπουμε και τον κατακερματισμό του τουριστικού, υπό την έννοια ότι ξένα κεφάλαια καταλαμβάνουν το μεγαλύτερο μερίδιο στο ιδιοκτησιακό καθεστώς σημαντικών ξενοδοχειακών μονάδων και λοιπών αντίστοιχων δομών. Ποιοι είναι οι κίνδυνοι για την εθνική Οικονομία αν δεν μπει ένα φρένο έστω με μέτρα στήριξης για τις εναπομείνασες ελληνικές επιχειρήσεις;
Κωνσταντίνος Μαρινάκος: Η αυξανόμενη διείσδυση ξένων κεφαλαίων στον ελληνικό ξενοδοχειακό κλάδο, σε συνδυασμό με τη βίαιη αποβιομηχάνιση των τελευταίων δεκαετιών και τον μαρασμό του πρωτογενούς τομέα, μεταβάλλει δομικά τον τουριστικό κλάδο, δημιουργώντας παράλληλα σοβαρούς μακροοικονομικούς κινδύνους. Παρά την ισχυρή, μέχρι στιγμής, παρουσία των ελληνικών κεφαλαίων, τόσο μέσω εγχώριων ξενοδοχειακών ομίλων και family offices όσο και μέσω της κυριαρχίας τους στις μικρομεσαίες τουριστικές δομές, τα ξένα θεσμικά κεφάλαια (funds) και οι ξένοι επενδυτές κυριαρχούν στις μεγάλες τουριστικές επενδύσεις στην Ελλάδα, ελέγχοντας τη μερίδα του λέοντος στα μεγάλα deals και στις εξαγορές πεντάστερων resorts. Οι οικονομολόγοι γνωρίζουμε πολύ καλά ότι μια ανάλογη υπερσυγκέντρωση επενδύσεων σε ξένα funds θα μπορούσε να οδηγήσει μεσομακροπρόθεσμα σε φαινόμενα «οικονομικής διαρροής» (economic leakage) με το μεγάλο μέρος των τουριστικών εσόδων να μην επανεπενδύεται στην τοπική αγορά, αλλά να κατευθύνεται στο εξωτερικό, στερώντας ρευστότητα από την εθνική οικονομία. Παράλληλα, ο κατακερματισμός και η απώλεια του ελέγχου των υποδομών, αποδυναμώνουν τις εγχώριες αλυσίδες αξίας. Οι ξένοι όμιλοι τείνουν να επιλέγουν διεθνείς προμηθευτές, περιθωριοποιώντας τις εγχώριες επιχειρήσεις και τους ντόπιους παραγωγούς. Η εξάρτηση αυτή μειώνει την ανθεκτικότητα της χώρας σε εξωτερικούς κλυδωνισμούς, καθώς οι επενδυτικές στρατηγικές αυτών των κεφαλαίων καθορίζονται με γνώμονα τη διεθνή απόδοση και όχι την εγχώρια ανάπτυξη.
Συνεπώς, εάν δεν θεσπιστούν άμεσα μέτρα στήριξης και κίνητρα (όπως φορολογικές ελαφρύνσεις, χρηματοδοτικά εργαλεία και προγράμματα ψηφιακού μετασχηματισμού) για τις εναπομείνασες ελληνικές επιχειρήσεις, ελλοχεύει ο κίνδυνος σταδιακά η χώρα να μετατραπεί σε έναν απλό πάροχο χαμηλόμισθης εργασίας. Η διατήρηση ενός ισχυρού εγχώριου επιχειρηματικού πυρήνα είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της εθνικής οικονομικής κυριαρχίας, τη συγκράτηση της υπεραξίας της τουριστικής δραστηριότητας εντός των συνόρων και τη βιώσιμη και αυτόνομη ανάπτυξη.
Υπάρχουν ενδείξεις για την επόμενη τουριστική σεζόν; Αν και, όπως όλα δείχνουν, θα μεσολαβήσουν εθνικές εκλογές, εκτιμάτε ότι υπάρχουν τα απαραίτητα δεδομένα για ένα καλύτερο τουριστικό καλοκαίρι το 2027;
Κωνσταντίνος Μαρινάκος: Οι τουριστικές προβλέψεις για τον χειμώνα 2026-2027 και το καλοκαίρι του 2027 διαμορφώνονται μέσα από ένα περιβάλλον έντονης αβεβαιότητας, καθιστώντας τα στοιχεία ανεπαρκή για απόλυτα ασφαλείς προβλέψεις. Υπάρχουν ήδη κάποιες θετικές ενδείξεις από τις διεθνείς αγορές και τα συμβόλαια που δείχνουν ισχυρή δυναμική για το τουριστικό καλοκαίρι του 2027, παρά τις γεωπολιτικές εντάσεις και την πιθανότητα πολιτικών εξελίξεων ή εκλογών. Σύμφωνα με πρόσφατες πανευρωπαϊκές έρευνες, περίπου το 29% των Ευρωπαίων ταξιδιωτών δηλώνει ότι σχεδιάζει να επισκεφθεί την Ελλάδα έως την άνοιξη/καλοκαίρι του 2027, διατηρώντας τη χώρα μας στις κορυφαίες θέσεις της Μεσογείου. Ωστόσο, η έντονη ακρίβεια στην Ευρώπη και το αυξημένο κόστος διαβίωσης περιορίζουν τις τουριστικές δαπάνες, στρέφοντας τους ταξιδιώτες σε συντομότερες και οικονομικότερες αποδράσεις.
Συνεπώς, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι για το καλοκαίρι του 2027, οι κυρίαρχες διεθνείς τάσεις δείχνουν μια έντονη στροφή προς τον βιώσιμο τουρισμό και την αναζήτηση value-for-money επιλογών. Πάραυτα, οι ασφυκτικές γεωπολιτικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου λειτουργούν ως αστάθμητος παράγοντας. Μπορεί να οδηγήσουν είτε σε ανακατεύθυνση τουριστικών ροών προς την ασφαλή Ελλάδα, είτε σε ένα γενικότερο πάγωμα των κρατήσεων. Σε κάθε περίπτωση οι πρώιμοι δείκτες προσφέρουν μια γενική εικόνα, με την τουριστική αγορά να παραμένει εξαιρετικά ευάλωτη σε ξαφνικές ανατροπές.
Ακολουθήστε το newplanet09.gr στο Google News και στο instagram για να ενημερώνεστε για όλα τα τελευταία άρθρα μας.
Δεν υπάρχουν σχόλια