Η Μελόνι θέτει ζήτημα εθνικής κυριαρχίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση

Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι επαναφέρει στο ευρωπαϊκό προσκήνιο μια θεμελιώδη συζήτηση για το μέλλον της Ευρωπαϊκής Ένωσης: πρέπει η Ευρώπη να εξελιχθεί σε ομοσπονδιακό υπερκράτος ή να παραμείνει μια ένωση κυρίαρχων εθνών που συνεργάζονται σε τομείς κοινού ενδιαφέροντος;

Σε πρόσφατη τοποθέτηση της για την πορεία της ΕΕ, η Μελόνι απέρριψε την προοπτική μιας ολοένα βαθύτερης πολιτικής ενοποίησης, όπως την έχει προτείνει ο Μάριο Ντράγκι, και τάχθηκε υπέρ μιας συνομοσπονδιακής Ευρώπης. Το μοντέλο αυτό θα διατηρούσε ευρείες αρμοδιότητες στα κράτη μέλη, επιτρέποντας παράλληλα τη συνεργασία σε ζητήματα όπου υπάρχει πραγματική σύγκλιση στρατηγικών συμφερόντων.

Η πρωθυπουργός εκτίμησε ότι το υφιστάμενο ευρωπαϊκό σύστημα έχει αποδειχθεί ανεπαρκές απέναντι στις μεγάλες προκλήσεις της εποχής. Η θέση της αντανακλά μια ευρύτερη κριτική προς την πολιτική των Βρυξελλών, όπου κάθε κρίση συχνά αντιμετωπίζεται με προτάσεις για ενίσχυση των κεντρικών εξουσιών.

Η Ευρώπη δεν είναι ενιαίο έθνος

Το σχέδιο για μια ομοσπονδιακή Ευρώπη στηρίζεται στην αντίληψη ότι τα επιμέρους κράτη είναι πλέον πολύ μικρά για να ανταγωνιστούν μεγάλες δυνάμεις, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Κίνα. Ωστόσο, η προοπτική αυτή εγείρει ένα κρίσιμο ερώτημα: ποιος θα αποφασίζει όταν οι εθνικές κυβερνήσεις διαφωνούν για την εξωτερική πολιτική, την οικονομία, την άμυνα ή τη μετανάστευση;

Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν αποτελεί ενιαίο έθνος με κοινή ιστορική εμπειρία, πολιτική παράδοση και γεωπολιτικές προτεραιότητες. Η Ιταλία έχει διαφορετικές οικονομικές ανάγκες από τη Γερμανία, ενώ η ιστορική σχέση της Πολωνίας με τη Ρωσία δεν συγκρίνεται με εκείνη της Ιταλίας. Η Ελλάδα αντιμετωπίζει διαφορετικές γεωπολιτικές προκλήσεις από τη Φινλανδία, όπως και οι χώρες της Μεσογείου βιώνουν τη μεταναστευτική πίεση με διαφορετικό τρόπο από τα κράτη της Βόρειας Ευρώπης.

Παράλληλα, η Γαλλία διαθέτει πυρηνικό οπλοστάσιο και ισχυρό αγροτικό τομέα, η Γερμανία έχει οικοδομήσει την οικονομική της ισχύ στη βιομηχανία και τις εξαγωγές, ενώ τα κράτη της Ανατολικής Ευρώπης διατηρούν ζωντανή τη μνήμη της σοβιετικής κυριαρχίας. Οι διαφορές αυτές δεν αποτελούν εμπόδιο στη συνεργασία. Καθιστούν, όμως, προβληματική την επιβολή μιας ενιαίας πολιτικής σε ολόκληρη την ήπειρο.

Ακόμη και η προσπάθεια ανασχεδιασμού των τραπεζογραμματίων του ευρώ ανέδειξε τη δυσκολία εξεύρεσης συμβόλων που να αντιπροσωπεύουν ισότιμα όλους τους ευρωπαϊκούς λαούς. Όταν η επιλογή ιστορικών προσώπων, έργων τέχνης ή πολιτιστικών αναφορών προκαλεί αντιδράσεις, καταφεύγουμε σε ουδέτερα μοτίβα, όπως τα πουλιά και τα ποτάμια. Η αναζήτηση κοινών συμβόλων αποδεικνύει πόσο σύνθετη είναι η προσπάθεια δημιουργίας μιας ενιαίας ευρωπαϊκής ταυτότητας.

Συνεργασία χωρίς πολιτική υποταγή

Η πρόταση της Μελόνι δεν συνεπάγεται διάλυση της ευρωπαϊκής συνεργασίας. Αντιθέτως, προϋποθέτει τη διατήρηση της σε τομείς όπου τα κράτη έχουν κοινά συμφέροντα, όπως το εμπόριο, η προστασία των εξωτερικών συνόρων, οι στρατηγικές υποδομές και η άμυνα.

Η διαφορά έγκειται στο ποιος έχει τον τελικό λόγο. Μια συνομοσπονδιακή Ευρώπη θα επέτρεπε στα κράτη να συντονίζουν τις πολιτικές τους χωρίς να υποχρεώνονται να υιοθετούν κάθε απόφαση των κεντρικών θεσμών. Η ευρωπαϊκή συνεργασία δεν θα έπρεπε να ταυτίζεται με την αποδυνάμωση της εθνικής δημοκρατικής νομιμοποίησης.

Για χρόνια, η αμφισβήτηση της περαιτέρω ενοποίησης αντιμετωπιζόταν ως απόρριψη της ίδιας της Ευρώπης. Η Μελόνι επισημαίνει ότι η συζήτηση έχει πλέον μετατοπιστεί: η Ευρωπαϊκή Ένωση όντως χρειάζεται αλλαγές, αλλά ποια μορφή πρέπει θα περάσω να λάβουν αυτές;

Το ευρώ και τα όρια της νομισματικής ένωσης

Η δημιουργία του ευρώ αποτέλεσε ένα από τα πιο φιλόδοξα βήματα ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης. Ωστόσο, η κοινή νομισματική πολιτική εφαρμόστηκε σε οικονομίες με σημαντικές διαφορές ως προς την παραγωγικότητα, τη δημοσιονομική κατάσταση, τη βιομηχανική δομή και τις αναπτυξιακές ανάγκες.

Η κρίση δημόσιου χρέους ανέδειξε αυτές τις ανισορροπίες. Οι οικονομικές συνθήκες στην Ελλάδα δεν ήταν αντίστοιχες με εκείνες της Γερμανίας, ενώ οι δημοσιονομικές προκλήσεις της Ιταλίας δεν μπορούσαν να αντιμετωπιστούν με τον ίδιο τρόπο όπως οι ανάγκες της Φινλανδίας.

Η νομισματική ενοποίηση δεν οδήγησε αυτόματα στην πολιτική ενοποίηση. Αντίθετα, οι κρίσεις ανέδειξαν το διαρκές ερώτημα για το πώς μπορεί να λειτουργήσει ένα κοινό νόμισμα όταν τα κράτη που το χρησιμοποιούν διατηρούν διαφορετικές οικονομικές προτεραιότητες και περιορισμένη δημοσιονομική αλληλεγγύη.

Η συζήτηση επεκτείνεται σήμερα και στην άμυνα. Οι προτάσεις για κοινό δανεισμό, συντονισμένες αμυντικές προμήθειες και στρατηγική αυτονομία ενισχύουν τη συνεργασία, αλλά ταυτόχρονα δημιουργούν νέες πιέσεις για μεταφορά αρμοδιοτήτων σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η Ουκρανία και το δικαίωμα της διαφωνίας

Η ίδια η Μελόνι εξακολουθεί να στηρίζει την άμυνα της Ουκρανίας και έχει καταστήσει σαφές ότι δεν προτίθεται να συμπράξει με πολιτικές δυνάμεις που αντιτίθενται στη συγκεκριμένη επιλογή. Η στάση αυτή, ανεξάρτητα από την αξιολόγηση της πολιτικής της, αναδεικνύει μια ουσιαστική διάσταση της συζήτησης για την κυριαρχία.

Εάν τα κράτη μέλη είναι κυρίαρχα, θα πρέπει να έχουν το δικαίωμα να διαμορφώνουν διαφορετικές θέσεις σε ζητήματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας. Η Ιταλία μπορεί να επιλέγει τη στήριξη του Κιέβου, ενώ η Ουγγαρία, η Σλοβακία ή άλλο κράτος μπορεί να υιοθετεί διαφορετική προσέγγιση. Η κυριαρχία δεν μπορεί να αναγνωρίζεται μόνο όταν οι εθνικές αποφάσεις συμπίπτουν με τις προτεραιότητες των Βρυξελλών.

Η δύναμη της ευρωπαϊκής διαφορετικότητας

Η ιστορική ισχύς της Ευρώπης συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την πολιτική, οικονομική και πολιτιστική της πολυμορφία. Ο ανταγωνισμός μεταξύ διαφορετικών κρατών συνέβαλε στην ανάπτυξη της επιστήμης, της τέχνης, του εμπορίου και της καινοτομίας.

Η υπερβολική συγκέντρωση εξουσίας, αντίθετα, μπορεί να περιορίσει αυτή τη δυναμική. Όταν μια εθνική κυβέρνηση εφαρμόζει μια αποτυχημένη πολιτική, οι πολίτες και οι επιχειρήσεις έχουν, τουλάχιστον θεωρητικά, τη δυνατότητα να αναζητήσουν ευκαιρίες σε άλλη χώρα. Όταν η ίδια πολιτική επιβάλλεται σε ολόκληρη την ήπειρο, οι εναλλακτικές περιορίζονται.

Μια συνομοσπονδιακή Ευρώπη δεν θα σήμαινε απομόνωση των κρατών. Θα μπορούσε να στηρίζεται σε συντονισμένες δράσεις, κοινές συμφωνίες και αμοιβαίες δεσμεύσεις, διατηρώντας παράλληλα το δικαίωμα κάθε χώρας να διαφωνεί όταν τα συμφέροντά της δεν συμπίπτουν με εκείνα των υπολοίπων.

Η επιλογή που βρίσκεται μπροστά στην Ευρώπη

Το ευρωπαϊκό εγχείρημα καλείται να αντιμετωπίσει μια κρίσιμη θεσμική πρόκληση. Η ενίσχυση της συνεργασίας δεν προϋποθέτει κατ’ ανάγκην τη δημιουργία ενός συγκεντρωτικού υπερκράτους. Αντίθετα, η βιωσιμότητα της Ένωσης μπορεί να εξαρτηθεί από την ικανότητα της να συνδυάσει την κοινή δράση με τον σεβασμό των εθνικών ιδιαιτεροτήτων.

Η πολιτική πίεση για αλλαγές αυξάνεται σε πολλές ευρωπαϊκές κοινωνίες. Οι πολίτες δεν είναι δεδομένο ότι θα αποδέχονται επ’ αόριστον τη μεταφορά εξουσιών από τις εκλεγμένες εθνικές κυβερνήσεις σε υπερεθνικούς θεσμούς, χωρίς ουσιαστικό διάλογο για τα όρια αυτής της διαδικασίας.

Η Ευρώπη δεν μπορεί να οικοδομήσει μια κοινή πολιτική ταυτότητα αποκλειστικά μέσω κανονισμών, νομισμάτων, συμβόλων και γραφειοκρατικών δομών. Χρειάζεται ένα θεσμικό μοντέλο που να αναγνωρίζει την πραγματικότητα: πρόκειται για μια ένωση διαφορετικών εθνών, τα οποία μπορούν να συνεργάζονται αποτελεσματικά χωρίς να απεμπολούν την κυριαρχία τους.

Η πρόταση της Τζόρτζια Μελόνι ανοίγει, επομένως, μια συζήτηση που υπερβαίνει την ιταλική πολιτική. Αφορά τον ίδιο τον προσανατολισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης και  το αν το μέλλον της θα στηριχθεί στην περαιτέρω συγκέντρωση εξουσίας ή σε μια νέα ισορροπία μεταξύ ευρωπαϊκής συνεργασίας και εθνικής κυριαρχίας.

T.K

Militaire News

Ακολουθήστε το newplanet09.gr στο Google News και στο instagram για να ενημερώνεστε για όλα τα τελευταία άρθρα μας.